Chanakya Niti Grammar

न विश्वसेत्कुमित्रे च मित्रे चापि न विश्वसेत् । कदाचित्कुपितं मित्रं सर्वं गुह्यं प्रकाशयेत् ॥ न avyaya not विश्वसेत् optative 3rd person singular  वि-श्वस् Believe! कुमित्रे masc. noun 7th case singular  कु-मित्र in a bad-friend च undeclinable and मित्रे masc. noun 7th case singular  मित्र in a friend च undeclinable and अपि undeclinable also विश्वसेत् optative 3rd person singular  वि-श्वस् Believe! कदाचित् undeclinable maybe/whenever कुपितम् adj to neu noun (मित्र) 1st case singular कुपित angry मित्रम् masc. noun 1st case singular  मित्र friend सर्वम् adj to neu. noun 2nd (गुह्य) case singular  सर्व everything गुह्यम् neu. noun 2nd case singular  गुह्य secret प्रकाशयेत् optative 3rd person singular प्र-काश् bring to light Do not put your trust in a bad companion nor even trust an ordinary friend, for if he should get angry with you, he may bring all your secrets to light.

परोक्षे कार्यहन्तारं प्रत्यक्षे प्रियवादिनम्। वर्जयेत्तादृशं मित्रं विषकुम्भं पयोमुखम्॥ परोक्षे neu. noun 7th case singular  परोक्ष behind कार्यहन्तारम् masc. noun 2nd case singular  कार्य-हन्तृ work-killer => who ruins the work of others प्रत्यक्षे neu. noun 7th case singular  प्रत्यक्ष in the front प्रियवादिनम् masc. noun 2nd case singular  प्रिय-वादिन् sweet-talker/smoother/charmer वर्जयेत् optative 3rd person singular casuative  वृज् one should avoid तादृशम् adj to neu noun (मित्र)  2nd case singular  तादृश like that मित्रम् neu noun 2nd case singular मित्रम् friend विषकुम्भम् masc noun 2nd case singular  विष-कुम्भ poison pot => pitcher of poison पयोमुखम् adj to masc. noun (विषकुम्भ)  2nd case singular  पयस्-मुख milk-faced => milk on top Avoid him who talks sweetly before you but tries to ruin you behind  your back, for he is like a pitcher of poison with milk on top.

ते पुत्रा ये पितुर्भक्ताः स पिता यस्तु पोषकः। तन्मित्रं यत्र विश्वासः सा भार्या यत्र निर्वृतिः।। ते masc. pronoun first case plural  तत् They ये masc. pronoun first case plural यत् who पितुः masc. noun sixth case singular पितृ of the father भक्ताः masc. noun first case plural  भक्त devotees सः masc. pronoun first case singular  तत् He पिता masc. noun firstcase singular  पितृ the father यः masc. pronoun first case singular  यत् who तु avyaya indeed पोषकः masc. noun first case singular पोषक one who supports/raises/nourishes तत् neu. pronoun first case singular  तत् That मित्रम् neu. noun first case singular मित्र friend यत्र avyaya where विश्वासः masc. noun first case singular  विश्वास trust सा fem. pronoun first case singular  तत् She भार्या fem. noun first case singular  भार्या wife यत्र avyaya where निर्वृतिः fem. noun first case singular  निर्वृति pleasure/happiness/satisfaction They are sons who are devoted to their father. He is ...

यस्य पुत्रो वशीभूतो भार्या छन्दानुगामिनी । विभवे यश्च सन्तुष्टस्तस्य स्वर्ग इहैव हि ॥ यस्य masc. pronoun sixth case singular  यत् whose पुत्रः masc. noun first case singular पुत्र son वशीभूतः adj to masc. noun (वशीभूत) first case singular  वशीभूत under control भार्या fem. noun first case singular  भार्या wife छन्दानुगामिनी adj. to fem. noun (भार्या) first case singular   छन्दानुगामिनी complying with one's wishes विभवे  neu noun seventh case singular विभव in wealth/prosperity यः masc. pronoun first case singular  यत् who सन्तुष्टः masc. noun first case singular सन्तुष्ट satisfied स्वर्गः  masc. noun first case singular  स्वर्ग heaven इह avyaya here एव avyaya indeed He whose son is obedient to him, whose wife’s conduct is in accordance with his wishes, and who is content with his riches, has his heaven here on earth.

भोज्यं भोजनशक्तिश्च रतिशक्तिर्वराङ्गना । विभवो दानशक्तिश्च नाल्पस्य तपसः फलम् ॥ भोज्यम् neu noun first case singular  भोज्य ability to eat भोजनशक्तिः masc noun first case singular  भोजन-शक्ति ability to eat meals च avyaya and रतिशक्तिः masc noun first case singular  रति-शक्ति ability to be virile वराङ्गना fem. noun first case singular  वराङ्गना excellent woman विभवः masc noun first case singular विभव wealth दानशक्तिः masc noun first case singular  दान-शक्ति ability to be charitable च avyaya and न avyaya no/not अल्पस्य adj   to neu noun (तपस्)  sixth case singular  अल्प of short तपसः neu noun  sixth case singular  तपस् of penance फलम् neu noun singular first case  फल result/fruit To have ability for eating when dishes are ready at hand, to be robust  and virile and an excellent wife, and to have  a mind for making charity when one is prosperous are the fruits of no  ordinary austerities.

अनृतं साहसं माया मूर्खत्वमतिलोभिता । अशौचत्वं निर्दयत्वं स्त्रीणां दोषाः स्वभावजाः अनृतम् neu. noun singular first case  अनृत lying साहसम् neu. noun singular first case  साहस courage माया fem. noun singular first case  माया fraud मूर्खत्वम् neu. noun singular first case  मूर्खत्व foolishness अतिलोभिता fem. noun singular first case  अति-लोभिता extreme greed अशौचत्वम् neu. noun singular first case  अशौचत्व uncleanliness निर्दय त्वम् neu. noun singular first case  निर्दयत्व cruelty स्त्रीणाम् fem. noun plural sixth case  स्त्री of women दोषाः masc. noun first case plural  दोष flaws स्वभावजाः adj. to masc. noun (दोष) first case plural  स्वभावज natural Lying, courage, fraud, foolishness, extreme greed, uncleanliness and  cruelty are women’s seven natural flaws.

विषादप्यमृतं ग्राह्यममेध्यादपि काञ्चनम् । अमित्रादपि सद्वृत्तं बालादपि सुभाषितम् ॥ विषात् masc. noun panca vibhakti singular  विष from poison अपि avyaya also अमृतम् neu. noun prathama vibhakti singular  अमृत nectar ग्राह्यम् gerundive of ग्रह् describing अमृत to be taken अमेध्यात् neu. noun  panca vibhakti singular  अमेध्य from filth काञ्चनम् neu. noun prathama  vibhakti singular  काञ्चन gold अमित्रात् neu. noun  panca vibhakti singular  अमित्र from an enemy सद्वृत्तम् neu. noun prathama  vibhakti singular  सद्वृत्त good-conduct बालात् masc. noun panca vibhakti singular  बाल from a boy सुभाषितम् neu. noun prathama  vibhakti singular  सु-भाषित good-saying Even from poison extract nectar, wash and take back gold if it has  fallen in filth, learn good conduct from an enemy and good-sayings from a child.

स्त्रीणां द्विगुण आहारो लज्जा चापि चतुर्गुणा । साहसं षड्गुणं चैव कामश्चाष्टगुणः स्मृतः ॥ स्त्रीणाम् fem. noun SaSTI vibhakti plural स्त्री of women द्विगुणः  adj. to masc. noun (आहार) prathama vibhakti singular द्वि-गुण two-fold आहारः masc. noun prathama vibhakti singular  आहार hunger लज्जा fem. noun prathama vibhakti singular लज्जा shyness च avyaya and अपि avyaya also चतुर्गुणा adj. to fem. noun (लज्जा) prathama vibhakti singular  चतुर्-गुण four-fold साहसम् neu. noun prathama vibhakti singular  साहस bravery षड्गुणम् adj. to neu. noun (साहस)  singular  षड्गुण six-fold च avyaya and एव avyaya indeed कामः masc. noun prathama vibhakti singular  काम desire च avyaya and अष्टगुणः adj. to masc. noun  (काम) prathama vibhakti singural अष्ट-गुण eight-fold स्मृतः   adj. to masc. noun  (काम) prathama vibhakti singular स्मृत remembered Women have hunger two-fold, shyness four-fold, daring six-fold, and  desire eight-fold as compared to men...

नदीनां शस्त्रपाणीनां नखीनां श‍ृङ्गिणां तथा । विश्वासो नैव कर्तव्यः स्त्रीषु राजकुलेषु च ॥ नदीनाम् fem. noun SaSTI vibhakti plural  नदी of the rivers शस्त्रपाणीनाम् masc. noun  SaSTI vibhakti plural   शस्त्र-पाणि those who have weapons in hands => who carry weapons श‍ृङ्गिणाम् masc. noun SaSTI vibhakti plural  शृङ्गिन् of those with claws and horns तथा avyaya and/thus विश्वासः masc. noun singular prathama vibhakti  विश्वास belief/trust न avyaya not/no एव avyaya indeed कर्तव्यः gerundive of   कृ describing (विश्वास) should be done स्त्रीषु  fem. noun saptama vibhakti plural  स्त्री in women राजकुलेषु neu. plural saptama vibhakti  राज-कुल in a/the royal dynasty => in royal family च avyaya and Do not put your trust in rivers, men who carry weapons, beasts with  claws or horns, women, and members of a royal family.

वरयेत्कुलजां प्राज्ञो विरूपामपि कन्यकाम् । रूपशीलां न नीचस्य विवाहः सदृशे कुले ॥ वरयेत् third person optative singular causative  वृ choose as one's wife कुलजाम् fem. noun divitya vibhakti singular कुलजा daughter of a respectable family प्राज्ञः masc. noun prathama vibhakti singular  प्राज्ञ wise man विरूपाम् adj to fem noun (कुलजा, कन्यका) divitya vibhakti singular  विरूपा deformed कन्यकाम् fem. noun divitya vibhakti singular  कन्यका virgin रूपशीलाम् fem. noun divitya vibhakti singular  रूप-शीला endowed with beauty => beautiful woman न avyaya not नीचस्य masc. noun SaSTI vibhakti singular  नीच low-class, ill-behaved, evil विवाहः masc. noun pratham vibhakti singular  विवाह marriage सदृशे adj to neu. noun (कुल) saptama vibhakti singular  सदृश in similar कुले neu. noun saptama vibhakti singular  कुल in family A wise man should marry a virgin of a respectable family even if she is  deformed. He should not marry one of a low-class famil...

यो ध्रुवाणि परित्यज्य अध्रुवं परिषेवते । ध्रुवाणि तस्य नश्यन्ति चाध्रुवं नष्टमेव हि ॥ यः masc. noun prathama vibhakti singular  यत् who ध्रुवाणि neu. noun divitya vibhakti plural  ध्रुव those that are imperishable => imperishable goods परित्यज्य absolutive of  परि-त्यज् having given up/sacrificed अध्रुवम् neu. noun divitya vibhakti singular  अध्रुव perishable good परिषेवते third person present tense singular  परिषेव् pursue ध्रुवाणि neu. noun divitya vibhakti plural  ध्रुव those that are imperishable => imperishable goods तस्य  masc. noun SaSTI vibhakti singular  तत् his नश्यन्ति third person present tense plural  नश् they perish च avyaya and नष्टम् adj. to neu. noun (अध्रुव) prathama vibhakti singular  नष्ट destroyed अध्रुवम् neu. noun divitya vibhakti singular  अध्रुव perishable good हि  avyaya indeed He who gives up what is imperishable for that which perishable, loses  that which is imperishable; and doubtlessl...

आतुरे व्यसने प्राप्ते दुर्भिक्षे शत्रुसङ्कटे । राजद्वारे श्मशाने च यस्तिष्ठति स बान्धवः ॥ आतुरे masc. noun saptama vibhakti singular  आतुर in time of need व्यसने neu. noun saptama vibhakti singular  व्यसन in misfortune प्राप्ते adj to neu. noun (दुर्भिक्ष) saptama vibhakti singular  प्राप्त gained दुर्भिक्षे neu. noun saptama vibhakti singular  दुर्भिक्ष famine शत्रुसङ्कटे neu. noun saptama vibhakti singular  शत्रु-सङ्कट in enemy-trouble => in war राजद्वारे neu. noun saptama vibhakti singular  राज-द्वार in the court of a King श्मशाने neu. noun saptama vibhakti singular  श्मशान crematorium च avyaya and यः masc. pronoun singular prathama vibhakti  यत् who तिष्ठति present tense singular third person  स्था one stands सः masc. pronoun singular prathama vibhakti  तत् He बान्धवः masc. noun prathama vibhakti singular  बान्धव kinsman/friend/relative He is a true friend who does not forsake us in time of need, misfortune,  famine, or...

जानीयात्प्रेषणे भृत्यान्बान्धवान् व्यसनागमे । मित्रं चापत्तिकालेषु भार्यां च विभवक्षये ॥ जानीयात् optative third person singular  ज्ञा one should know प्रेषणे neu. noun saptama vibhakti singular  प्रेषण in sending => discharge (of duty) भृत्यान् masc. noun dvitiya vibhakti plural  भृत्य servants बान्धवान् masc. noun dvitiya vibhakti plural  बान्धव relatives व्यसनागमे   masc. noun saptama vibhakti singular  व्यसन-आगम oncoming of ruin => in adversity मित्रम् neu. noun dvitiya vibhakti singular  मित्र friend च avyaya and आपत्तिकालेषु masc. noun saptama vibhakti plural आपत्ति-काल in times of difficulty भार्याम् fem. noun divitya vibhakti singular  भार्या wife च avyaya and विभवक्षये masc. noun saptama vibhakti singular  विभव-क्षय in wealth-decay => in adversity Test a servant while in the discharge of his duty, a relative in difficulty,  a friend in adversity, and a wife in misfortune

लोकयात्रा भयं लज्जा दाक्षिण्यं त्यागशीलता । पञ्च यत्र न विद्यन्ते न कुर्यात्तत्र संस्थितिम् ॥ लोकयात्रा fem. noun prathama vibhakti singular  लोक-यात्रा earning one’s livelihood भयम् masc. noun prathama vibhakti singular  भय fear लज्जा fem. noun prathama vibhakti singular  लज्जा shame दाक्षिण्यम् masc. noun prathama vibhakti singular दाक्षिण्य intelligence त्यागशीलता fem. noun prathama vibhakti singular  त्यागशीलता charitable disposition पञ्च number plural prathama vibhakti  पञ्चन् five यत्र avyaya where न avyaya not विद्यन्ते third person plural present tense  विद् they exist न avyaya not कुर्यात् optative   third person singular  कृ should do तत्र avyaya there संस्थितिम् fem. noun dvitiya vibhakti singular  संस्थिति living/existence/going Wise men should never go into a country where there are no means of earning one’s livelihood, where the people have no dread of anybody, have no sense of shame, no intelligence, or a charitable dispositio...

धनिकः श्रोत्रियो राजा नदी वैद्यस्तु पञ्चमः । पञ्च यत्र न विद्यन्ते न तत्र दिवसं वसेत् ॥ धनिकः  masc. noun prathama vibhakti singular  धनिक rich person श्रोत्रियः masc. noun prathama vibhakti singular  श्रोत्रिय versed in vedas राजा masc. noun prathama vibhakti singular राजन् King नदी fem. noun prathama vibhakti singular  नदी river वैद्यः masc. noun prathama vibhakti singular  वैद्य doctor/physician तु avyaya and/indeed पञ्चम adj. to masc. noun (वैद्य) prathama vibhakti singular  पञ्चम fifth पञ्च number prathama vibhakti पञ्चन् five यत्र avyaya where न avyaya no/not विद्यन्ते present tense plural third person  विद् existing न avyaya no/not तत्र avyaya where दिवसम् masc. noun dvitiya vibhakti singular  दिवस day वसेत् third person singular optative वस् one should live Do not stay for a single day where there are not these five persons: a  wealthy man, a brahmana well versed in Vedic lore, a king, a river and  a physician.

आपदर्थे धनं रक्षेच्छ्रीमतां कुत आपदः । कदाचिच्चलते लक्ष्मीः सञ्चितोऽपि विनश्यति ॥ आपदर्थे masc. noun saptamI vibhakti singular  आपद्-अर्थ in emergency-sake => for the sake of emergency धनम् neu. noun saptamI vibhakti singular  धन money रक्षेत् Optative third person singular  रक्ष् he/she/it should save श्रीमताम् masc. noun SaSThI vibhakti plural श्रीमत् of rich men कुतः avyaya from where आपदः fem. noun prathama vibhakti plural  आपत् troubles कदाचित् avyaya sometimes चलते first person singular present tenseचल् goes लक्ष्मीः fem. noun prathama vibhakti singular  लक्ष्मी wealth or Goddess of wealth सञ्चितः masc. noun prathama vibhakti singular  सञ्चित saved/accumulated विनश्यति  third person singular present tense  वि-नश् is destroyed Save your wealth against future calamity. Do not say, “What what fear  has a rich man of calamity?” When riches begin to forsake one even the  accumulated stock dwindles away.  

यस्मिन्देशे न सम्मानो न वृत्तिर्न च बान्धवाः । न च विद्यागमोऽप्यस्ति वासं तत्र न कारयेत् ॥ यस्मिन् adj to masc. noun (देश) saptama vibhakti singular यत् in which देशे masc. noun saptama vibhakti singular  देश in the/a country न avyaya no/not सम्मानः masc. noun prathama vibhakti singular  सम्मान respect न avyaya no/not वृत्तिः fem. noun prathama vibhakti  वृत्ति job न avyaya no/not बान्धवाः masc. noun prathama vibhakti plural  बान्धव relatives न avyaya no/not च avyaya and विद्यागमः masc. noun prathama vibhakti singular  विद्या-आगम arrival of knowledge => gaining knowledge अपि avyaya also अस्ति third person singular present tense  अस् is वासम् masc. noun dvitiya vibhakti singular  वास act of inhabiting तत्र avyaya there न avyaya no/not कारयेत् third person singular present tense कृ one should do One should not inhabit a country where one is not respected, cannot earn your  livelihood, have no friends, or cannot acquire knowledge.

आपदर्थे धनं रक्षेद्दारान् रक्षेद्धनैरपि । आत्मानं सततं रक्षेद्दारैरपि धनैरपि ॥ आपदर्थे masc. noun saptamI vibhakti singular  आपद्-अर्थ in emergency-sake => for the sake of emergency धनम् neu. noun saptamI vibhakti singular  धन money रक्षेत् Optative first person singular  रक्ष् he/she/it should save दारान् masc. noun dvitiya vibhkati plural दार spouses रक्षेत् Optative third person singular  रक्ष् he/she/it should save धनैः neu. noun tRtiya vibhakti plural  धन by wealth अपि avyaya also आत्मानम् masc. dvitiya vibhakti singular  आत्मन् self सततम् avyaya always रक्षेत् Optative third person singular  रक्ष् he/she/it should save दारैः masc. noun tRtiya vibhkati plural दार with spouses अपि avyaya also धनैः neu. noun  tRtiya vibhkati plural  धन with wealth One should save his money against hard times, save his wife at the sacrifice of his riches, but invariably one should save his soul even at the sacrifice of his wife and riches.

दुष्टा भार्या शठं मित्रं भृत्यश्चोत्तरदायकः । ससर्पे च गृहे वासो मृत्युरेव न संशयः ॥ दुष्टा adj to fem noun (भार्या )  prathama vibhakti singular  दुष्ट Wicked भार्या noun prathama vibhakti singular  भार्या wife शठम् adj to neu noun (मित्र) prathama vibhakti  शठ False मित्रम् neu noun prathama vibhakti singular  मित्र friend भृत्यः masc. noun prathama vibhakti singular  भृत्य servant च avyaya and उत्तरदायकः masc. noun prathama vibhakti singular  उत्तर-दायक answer giver => who talks back ससर्पे adj to neu noun (गृह)  saptama vibhakti singular  ससर्प in that which has a snake च avyaya and गृहे  neu noun  saptama vibhakti singular  गृह in the house वासः masc. noun prathama vibhakti singular वास act of residing मृत्युः masc. noun prathama vibhakti singular मृत्यु death एव avyaya indeed न avyaya no संशयः masc. noun prathama vibhakti singular  संशय doubt A wicked wife, a false friend, a saucy servant and living in a ho...

मूर्खशिष्योपदेशेन दुष्टस्त्रीभरणेन च । दुःखितैः सम्प्रयोगेण पण्डितोऽप्यवसीदति ॥ मूर्खशिष्योपदेशेन masc. noun tRtiya vibhakti singular  मूर्ख-शिष्य-उपदेश by foolish-disciple-instruction => by giving instruction to a foolish disciple दुष्टस्त्रीभरणेन neu. noun  tRtiya vibhakti singular   दुष्ट-स्त्री-भरण by wicked-woman-maintenance => by maintaining a wicked wife च avyaya and दुःखितैः masc. noun  tRtiya vibhakti plural  दुःखित with the miserable सम्प्रयोगेण masc. noun  tRtiya vibhakti singular  सम्-प्रयोग by familiarity पण्डितः masc. noun prathama vibhakti singular  पण्डितः learned man अपि avyaya also अवसीदति present tense first person plural  अव-सद् sink down (in grief) Even a pandit comes grief by giving instruction to a foolish disciple, by maintaining a wicked wife, and by excessive familiarity with the miserable.