Chanakya Niti Grammar

सुकुले योजयेत्कन्यां पुत्रं विद्यासु योजयेत्। व्यसने योजयेच्छत्रुं मित्रं धर्मेण योजयेत्॥ सु-कुले योजयेत् कन्याम् पुत्रम् विद्यासु योजयेत् व्यसने योजयेत् शत्रुम् मित्रम् धर्मेण योजयेत्। सु-कुले masc case 7 sing  कुल good-dynasty => in a good family योजयेत् causative, pers 3, sing, optative युज् join कन्याम् fem case 2 sing  कन्या maiden/daughter पुत्रम् masc case 2 sing  पुत्र son विद्यासु fem case 7 sing  विद्या in learning योजयेत् causative, pers 3, sing, optative  युज् join व्यसने neu case 7 sing  व्यस in vice योजयेत् causative, pers 3, sing, optative  युज् join शत्रुम् masc case 2 sing  शत्रु enemy मित्रम् neu case 2 sing  मित्र friend धर्मेण masc case 3 sing  धर्म by/with dharma योजयेत् causative, pers 3, sing, optative  युज् join Give daughter to a good family (in marriage), enage son in learning, engage enemy in vices and engage friend in Dharma

आचारः कुलमाख्याति देशमाख्याति भाषणम्। सम्भ्रमः स्नेहमाख्याति वपुराख्याति भोजनम्॥ आचारः कुलम् आख्याति देशम् आख्याति भाषणम् सम्भ्रमः स्नेहम् आख्याति वपुः आख्याति भोजनम्। आचारः masc case 1 sing  आचार behaviour कुलम् neu case 2 sing  कुल   descent आख्याति present active sing, person 3, present आ-ख्या describes देशम् masc case 2 sing  देश country आख्याति present active sing, person 3, present आ-ख्या describes भाषणम् neu case 1 sing  भाषण speech सम्भ्रमः masc case 1 sing  सम्भ्रम respect स्नेहम् masc case 2 sing  स्नेह friendship आख्याति present active sing, person 3, present आ-ख्या describes वपुः neu case 2 sing  वपुस् body आख्याति present active sing, person 3, present आ-ख्या describes भोजनम् neu case 1 sing  भोजन meal conduct describes family descent speech describes country of origin respect describes the level of friendliness The condition of the body is described by the meals one has

कस्य दोषः कुले नास्ति व्याधिना को न पीडितः। व्यसनं केन न प्राप्तं कस्य सौख्यं निरन्तरम्॥ कस्य दोषः कुले न अस्ति व्याधिना कः न पीडितः व्यसनम् केन न प्राप्तम् कस्य सौख्यम् निरन्तरम्। कस्य masc/neu case 6 sing  किम् pronoun whose दोषः masc case 6 sing  दोष mistake कुले neu case 7 sing  कुल in the family न indeclinable not अस्ति primary, active, pers 3, sing, present अस् is व्याधिना masc case 3 sing  व्याधि by sickness कः masc case 1 sing  किम्  pronoun who न indeclinable not पीडितः masc case 1 sing पीडित adj suffering व्यसनम् neu case 1 sing  व्यसन vice   केन masc case 3 sing  किम् by whom न indeclinable not प्राप्तम् masc case 1 sing प्राप्त adj to  व्यसनम् received कस्य masc case 6 sing  किम् pronoun whose सौख्यम् neu case 1 sing  सौख्य happiness निरन्तरम् neu case 1 sing निरन्तर adj to  सौख्यम् continuous In a family who is not without fault. Who is not ailing? Who is without vice? Who is happy forever? 

समाने शोभते प्रीतिः राज्ञि सेवा च शोभते। वाणिज्यं व्यवहारेषु दिव्या स्त्री शोभते गृहे॥ समाने शोभते प्रीतिः राज्ञि सेवा च शोभते वाणिज्यं व्यवहारेषु दिव्या स्त्री शोभते गृहे। समाने masc. case 7   समान two equal => two who are equal शोभते causative, sing, person 3, present  शुभ् it suits प्रीतिः fem case 1 sing  प्रीति friendship राज्ञि masc case 7 sing  राजन् in the King सेवा fem case 1 sing  सेवा service च indeclinable and शोभते causative, sing, person 3, present  शुभ् it suits वाणिज्यम् neu. case 1 sing  वाणिज्य business व्यवहारेषु masc. plural case 7  व्यवहार dealings/conduct दिव्या fem case 1 sing  दिव्या adj to स्त्री divine   स्त्री fem case 1 sing  स्त्री woman शोभते causative, sing, person 3, present  शुभ् it suits गृहे neu case 7 sing  गृह in the house Friendship is suitable among equals. Service to a King is suitable. Business-like conduct is suitable in public dealings. Being home is suitable for a divine ...

गृहीत्वा दक्षिणां विप्रास्त्यजन्ति यजमानकम्। प्राप्तविद्या गुरुं शिष्या दग्धारण्यं मृगास्तथा।। गृहीत्वा दक्षिणां विप्रास्त्यजन्ति यजमानकम् प्राप्तविद्या गुरुं शिष्या दग्धारण्यं मृगास्तथा। गृहीत्वा क्त्वा of primary conjugation of ग्रह् having taken दक्षिणाम् fem. case 2 sing  दक्षिणा fees for studies of religious acts विप्राः masc. case 1 plu  विप्र Brahmins त्यजन्ति primary conj, sing, pers 3, present  त्यज् they leave यजमानकम् masc. case 2 sing  यजमानक patron प्राप्त-विद्याः masc. case 1 plu  विद्य adj to  शिष्याः received-education => those who received an education गुरुम् masc. case 2 sing  गुरु Guru/teacher/mentor शिष्याः masc. case 1 plu  शिष्य students दग्ध-अरण्यम् neu. case 2 sing  अरण्य burnt-forest मृगाः masc. case 1 plu  मृग animals तथा indeclinable like that Having taken the fees the Brahmins leave the patron. The students leave the teacher once education is complete. The animals leave a burnt forest.

दुराचारी दुरादृष्टिर्दुरावासी च दुर्जनः। यन्मैत्री क्रियते पुंभिर्नरः शीघ्रं विनश्यति।। दुस्-आचारी दुस्-आदृष्टिः दुस्-आवासी च दुस्-जनः यत् मैत्री क्रियते पुंभिः नरः शीघ्रम् वि-नश्यति। दुस्-आचारी masc. case 1 sing आचारिन् ill-(having conduct) => one whose conduct is bad दुस्-आदृष्टिः masc. case 1 sing  आदृष्टि bad-outlook => one with a bad outlook दुस्-आवासी masc. case 1 sing  आवासिन् bad-dweller => having a bad dwelling च indeclinable and दुस्-जनः masc. case 1 sing  जन bad-person यत्-मैत्री fem. case 1 sing  मैत्री which-friendship क्रियते caus pers 3 sing present  कृ is done पुंभिः masc. case 3 plural पुंस् by men नरः masc. case 1 sing  नर man शीघ्रम् adverb quickly वि-नश्यति primary pers 3 present   sing नश् it gets destroyed A man who makes friends with the following types of men will be ruined man with a bad conduct man with a bad-outlook man with a bad dwelling man who is wicked