Chanakya Niti Grammar

दुर्जनस्य च सर्पस्य वरं सर्पो न दुर्जनः। सर्पो दंशति काले तु दुर्जनस्तु पदे पदे॥ दुर्जनस्य च सर्पस्य वरं सर्पो न दुर्जनः सर्पो दंशति काले तु दुर्जनस्तु पदे पदे। दुस्-जनस्य च सर्पस्य वरम् सर्पः न दुस्-जनः सर्पः दंशति काले तु दुस्-जनः तु पदे पदे दुस्-जनस्य masc case 6 sing  जन of bad-person => of a wicked person च indeclinable and सर्पस्य masc case 6 sing  सर्प of the snake वरम् neu case 1 sing  वर good दुस्-जनः masc case 1 sing  जनः wicked person सर्पः masc case 1 sing  सर्प the snake दंशति primary, pers 3, sing, present  दंश् it bites काले  masc case 7 sing  काल in time तु indeclinable indeed दुस्-जनः masc case 1 sing  जनः wicked person तु indeclinable indeed पदे neu case 7 sing  पद at a step Between a wicked person and a snake, it is the snake that is good not the wicked man. The snake bites only sometimes, the wicked person bites at every step.

सुकुले योजयेत्कन्यां पुत्रं विद्यासु योजयेत्। व्यसने योजयेच्छत्रुं मित्रं धर्मेण योजयेत्॥ सु-कुले योजयेत् कन्याम् पुत्रम् विद्यासु योजयेत् व्यसने योजयेत् शत्रुम् मित्रम् धर्मेण योजयेत्। सु-कुले masc case 7 sing  कुल good-dynasty => in a good family योजयेत् causative, pers 3, sing, optative युज् join कन्याम् fem case 2 sing  कन्या maiden/daughter पुत्रम् masc case 2 sing  पुत्र son विद्यासु fem case 7 sing  विद्या in learning योजयेत् causative, pers 3, sing, optative  युज् join व्यसने neu case 7 sing  व्यस in vice योजयेत् causative, pers 3, sing, optative  युज् join शत्रुम् masc case 2 sing  शत्रु enemy मित्रम् neu case 2 sing  मित्र friend धर्मेण masc case 3 sing  धर्म by/with dharma योजयेत् causative, pers 3, sing, optative  युज् join Give daughter to a good family (in marriage), enage son in learning, engage enemy in vices and engage friend in Dharma

आचारः कुलमाख्याति देशमाख्याति भाषणम्। सम्भ्रमः स्नेहमाख्याति वपुराख्याति भोजनम्॥ आचारः कुलम् आख्याति देशम् आख्याति भाषणम् सम्भ्रमः स्नेहम् आख्याति वपुः आख्याति भोजनम्। आचारः masc case 1 sing  आचार behaviour कुलम् neu case 2 sing  कुल   descent आख्याति present active sing, person 3, present आ-ख्या describes देशम् masc case 2 sing  देश country आख्याति present active sing, person 3, present आ-ख्या describes भाषणम् neu case 1 sing  भाषण speech सम्भ्रमः masc case 1 sing  सम्भ्रम respect स्नेहम् masc case 2 sing  स्नेह friendship आख्याति present active sing, person 3, present आ-ख्या describes वपुः neu case 2 sing  वपुस् body आख्याति present active sing, person 3, present आ-ख्या describes भोजनम् neu case 1 sing  भोजन meal conduct describes family descent speech describes country of origin respect describes the level of friendliness The condition of the body is described by the meals one has

कस्य दोषः कुले नास्ति व्याधिना को न पीडितः। व्यसनं केन न प्राप्तं कस्य सौख्यं निरन्तरम्॥ कस्य दोषः कुले न अस्ति व्याधिना कः न पीडितः व्यसनम् केन न प्राप्तम् कस्य सौख्यम् निरन्तरम्। कस्य masc/neu case 6 sing  किम् pronoun whose दोषः masc case 6 sing  दोष mistake कुले neu case 7 sing  कुल in the family न indeclinable not अस्ति primary, active, pers 3, sing, present अस् is व्याधिना masc case 3 sing  व्याधि by sickness कः masc case 1 sing  किम्  pronoun who न indeclinable not पीडितः masc case 1 sing पीडित adj suffering व्यसनम् neu case 1 sing  व्यसन vice   केन masc case 3 sing  किम् by whom न indeclinable not प्राप्तम् masc case 1 sing प्राप्त adj to  व्यसनम् received कस्य masc case 6 sing  किम् pronoun whose सौख्यम् neu case 1 sing  सौख्य happiness निरन्तरम् neu case 1 sing निरन्तर adj to  सौख्यम् continuous In a family who is not without fault. Who is not ailing? Who is without vice? Who is happy forever? 

समाने शोभते प्रीतिः राज्ञि सेवा च शोभते। वाणिज्यं व्यवहारेषु दिव्या स्त्री शोभते गृहे॥ समाने शोभते प्रीतिः राज्ञि सेवा च शोभते वाणिज्यं व्यवहारेषु दिव्या स्त्री शोभते गृहे। समाने masc. case 7   समान two equal => two who are equal शोभते causative, sing, person 3, present  शुभ् it suits प्रीतिः fem case 1 sing  प्रीति friendship राज्ञि masc case 7 sing  राजन् in the King सेवा fem case 1 sing  सेवा service च indeclinable and शोभते causative, sing, person 3, present  शुभ् it suits वाणिज्यम् neu. case 1 sing  वाणिज्य business व्यवहारेषु masc. plural case 7  व्यवहार dealings/conduct दिव्या fem case 1 sing  दिव्या adj to स्त्री divine   स्त्री fem case 1 sing  स्त्री woman शोभते causative, sing, person 3, present  शुभ् it suits गृहे neu case 7 sing  गृह in the house Friendship is suitable among equals. Service to a King is suitable. Business-like conduct is suitable in public dealings. Being home is suitable for a divine ...

गृहीत्वा दक्षिणां विप्रास्त्यजन्ति यजमानकम्। प्राप्तविद्या गुरुं शिष्या दग्धारण्यं मृगास्तथा।। गृहीत्वा दक्षिणां विप्रास्त्यजन्ति यजमानकम् प्राप्तविद्या गुरुं शिष्या दग्धारण्यं मृगास्तथा। गृहीत्वा क्त्वा of primary conjugation of ग्रह् having taken दक्षिणाम् fem. case 2 sing  दक्षिणा fees for studies of religious acts विप्राः masc. case 1 plu  विप्र Brahmins त्यजन्ति primary conj, sing, pers 3, present  त्यज् they leave यजमानकम् masc. case 2 sing  यजमानक patron प्राप्त-विद्याः masc. case 1 plu  विद्य adj to  शिष्याः received-education => those who received an education गुरुम् masc. case 2 sing  गुरु Guru/teacher/mentor शिष्याः masc. case 1 plu  शिष्य students दग्ध-अरण्यम् neu. case 2 sing  अरण्य burnt-forest मृगाः masc. case 1 plu  मृग animals तथा indeclinable like that Having taken the fees the Brahmins leave the patron. The students leave the teacher once education is complete. The animals leave a burnt forest.

दुराचारी दुरादृष्टिर्दुरावासी च दुर्जनः। यन्मैत्री क्रियते पुंभिर्नरः शीघ्रं विनश्यति।। दुस्-आचारी दुस्-आदृष्टिः दुस्-आवासी च दुस्-जनः यत् मैत्री क्रियते पुंभिः नरः शीघ्रम् वि-नश्यति। दुस्-आचारी masc. case 1 sing आचारिन् ill-(having conduct) => one whose conduct is bad दुस्-आदृष्टिः masc. case 1 sing  आदृष्टि bad-outlook => one with a bad outlook दुस्-आवासी masc. case 1 sing  आवासिन् bad-dweller => having a bad dwelling च indeclinable and दुस्-जनः masc. case 1 sing  जन bad-person यत्-मैत्री fem. case 1 sing  मैत्री which-friendship क्रियते caus pers 3 sing present  कृ is done पुंभिः masc. case 3 plural पुंस् by men नरः masc. case 1 sing  नर man शीघ्रम् adverb quickly वि-नश्यति primary pers 3 present   sing नश् it gets destroyed A man who makes friends with the following types of men will be ruined man with a bad conduct man with a bad-outlook man with a bad dwelling man who is wicked

निर्धनं पुरुषं वेश्या प्रजा भग्नं नृपं त्यजेत्। खगा वीतफलं वृक्षं भुक्त्वा चाभ्यागतो गृहम्।। निस्-धनम् पुरुषम् वेश्या प्रजा भग्नम् नृपम् त्यजेत् खगाः वीत-फलम् वृक्षम् भुक्त्वा च अभि-आगतः गृहम्। निस्-धनम् masc case 2 sing  धन adj to  पुरुषम् without-money => one without money पुरुषम् masc case 2 sing  पुरुषम् man वेश्या fem case 1 sing  वेश्या prostitute प्रजा fem case 1 sing  प्रजा public भग्नम् masc case 2 sing  भग्न  adj to  नृपम् defeated नृपम् masc case 2 sing  नृप king त्यजेत् primary, pers 3, sing, opt त्यज् may leave खगाः masc. case 1 plu  खग birds वीत-फलम् neu. case 2 sing फल adj to  वृक्षम् vanished-fruit => that whose fruit has vanished वृक्षम् neu. case 2 sing  वृक्ष tree भुक्त्वा क्त्वा of primary conj भुज् having eaten   च indeclinable and अभि-आगतः fem case 1 sing आगत guest गृहम् neu. case 2 sing  गृह house A prostitute may leave a poor man. Subjects may leave a defeated King. Birds may leav...

बलं विद्या च विप्राणां राज्ञां सैन्यं बलं तथा। बलं वित्तं च वैश्यानां शूद्राणां पारिचर्यकम्॥ बलम् विद्या च विप्राणाम् राज्ञाम् सैन्यम् बलम् तथा बलम् वित्तम् च वैश्यानाम् शूद्राणाम् पारिचर्यकम्। बलम् neu case 1 sing  बलम् strength विद्या fem case 1 sing  विद्या learning च indeclinable and विप्राणाम्   masc. case 6 plu  विप्र of the Brahmins राज्ञाम् masc. case 6 plu  राजन् of the kings सैन्यम् neu case 1 sing  सैन्य army बलम् neu case 1 sing  बलम् strength तथा indeclinable like that/and/similarly बलम् neu case 1 sing  बल strength वित्तम् neu case 1 sing  वित्त strength च indeclinable and वैश्यानाम् masc. case 6 plu  वैश्य of the Vaishyas/merchant class शूद्राणाम् masc. case 6 plu  शूद्र of the Shudras पारिचर्यकम् neu case 1 sing  पारिचर्यक service Strength of Brahmins is learning Strength of Kings is the army Strength of Vaishyas is wealth Strength of Shudras is service

नदीतीरे च ये वृक्षाः परगेहेषु कामिनी। मन्त्रहीनाश्च राजानः शीघ्रं नश्यन्त्यसंशयम्।। नदी-तीरे च ये वृक्षाः पर-गेहेषु कामिनी मन्त्र-हीनाः च राजानः शीघ्रम् नश्यन्ती असंशयम्। नदी-तीरे neu case 7 sing  तीर in river-shore => on the shore of the river च indeclinable and ये masc. case 1 plu  यत् pronoun for  वृक्षाः who वृक्षाः masc. case 1 plu  वृक्ष trees पर-गेहेषु neu case 7 plu  गेह in the other-houses => in the houses of others कामिनी fem case 1 sing  कामिनी lover मन्त्र-हीनाः masc. case 1 plu  हीन adj to  राजानः counsel-bereft => those who are bereft of counsel च indeclinable and राजानः masc. case 1 plu   राजन् Kings शीघ्रम् adverb quickly नश्यन्ती primary conj, plural, present, pers 3  नश् they destroy असंशयम् adverb undoubtedly The following get destroyed quickly without doubt: Trees on the river shore A female lover in other people's homes Kings without counsel

कान्तावियोगः स्वजनापमानं ऋणस्य शेषं कुनृपस्य सेवा। दारिद्र्यभावाद्विमुखं च मित्रं विनाग्निना पञ्च दहन्ति कायम्।। कान्ता-वियोगः स्व-जन-अपमानम् ऋणस्य शेषम् कु-नृपस्य सेवा दारिद्र्य-भावात् विमुखम् च मित्रम् विना अग्निना पञ्च दहन्ति कायम्। कान्ता-वियोगः masc. case 1 sing  वियोग wife-separation => separation from wife स्व-जन-अपमानम् neu. case 1 sing अपमान   self-people-insult => insult by one's own people ऋणस्य neu case 6 sing  ऋण of the debt शेषम् neu case 6 sing  शेष  adj to  ऋण remaining कु-नृपस्य masc. case 6 sing  नृप of the bad-king सेवा fem. case 1 sing  सेवा service दारिद्र्य-भावात् masc. case 5 sing  भाव out of the poverty-feeling => out of sense of poverty विमुखम् neu case 1 sing  विमुख adj to  मित्रम् adverse च indeclinable and मित्रम् neu case 1 sing   मित्र friend विना indeclinable without अग्निना masc. case 3 sing  अग्नि by the fire पञ्च num case 1  पञ्च five दहन्ति primary plural pers 3 present दह्...

श्लोकेन वा तदर्धेन तदर्धार्धाक्षरेण वा। अबन्ध्यं दिवसं कुर्याद्दानाध्ययनकर्मभिः॥ श्लोकेन वा तत्-अर्धेन तत्-अर्ध-अर्ध-अक्षरेण वा अबन्ध्यम् दिवसम् कुर्यात् दान-अध्ययन-कर्मभिः। श्लोकेन masc. case 3 sing  श्लोक by verse वा indeclinable or तत्-अर्धेन neu case 3 sing  अर्ध adj to  श्लोक by that-half => by half of it तत्-अर्ध-अर्ध-अक्षरेण neu case 3 sing  अक्षर  adj to  श्लोक by that-half-half-letter => by one-fourth or one letter वा indeclinable or अबन्ध्यम् masc. case 2 sing  अबन्ध्य adj to  दिवसम् productive दिवसम् masc. case 2 sing  दिवस day कुर्यात् primary, optative, pers 3, sing कृ should be done दान-अध्ययन-कर्मभिः neu case 3 plural  कर्मन् by charity-study-acts => by activities charity, study  One should have a productive day by studying a verse or half of it or even a quarter of it or even a letter or by acts of charity or study 

माता शत्रुः पिता वैरी याभ्यां बाला न पाठिताः। सभामध्ये न शोभन्ते हंसमध्ये बको यथा॥ माता शत्रुः पिता वैरी याभ्याम् बालाः न पाठिताः सभा-मध्ये न शोभन्ते हंस-मध्ये बकः यथा। माता fem. case 1 sing  मातृ Mother शत्रुः masc. case 1 sing  शत्रु enemy पिता masc. case 1 sing  पितृ father वैरी masc. case 1 sing  वैरिन् enemy याभ्याम् masc. case 3 dual  यत् by whom बालाः masc. case 1 plural  बाल children न indeclinable not पाठिताः masc. case 1 plural  पाठित adj to  बालाः taught सभा-मध्ये masc. case 7 sing  मध्य in assembly-middle => in a public assembly न indeclinable not शोभन्ते present tense middle voice third person plural  शुभ् they suit हंस-मध्ये masc. case 7 sing  मध्य in swan-middle => amidst swans बकः masc. case 1 sing  बकः crane यथा indeclinable like If the mother and father do not educate children, they will not fit in public just like a crane does not fit in amidst swans

लालनाद्बहवो दोषास्ताडने बहवो गुणाः। तस्मात्पुत्रं च शिष्यं च ताडयेन्न तु लालयेत्॥ लालनात् बहवः दोषाः ताडने बहवः गुणाः तस्मात् पुत्रम् च शिष्यम् च ताडयेत् न तु लालयेत् लालनात् neu case 5 sing  लालन indulgence बहवः masc. case 1 plural  बहु adj to  दोषाः many दोषाः masc. case 1 plural  दोष mistakes/faults ताडने neu case 7 sing  ताडन in beating/after beating बहवः masc. case 1 plural  बहु  adj to  गुण many गुणाः masc. case 1 plural  दोष good qualities तस्मात् indeclinable therefore पुत्रम् masc. case 2 sing पुत्र son च indeclinable and शिष्यम् masc. case 2 sing  शिष्य disciple च indeclinable and ताडयेत् opt. person 3 sing Causative  तड् should be/may be beaten न indeclinable not तु indeclinable indeed लालयेत् opt. person 3 sing  Causative लल् should be/may be indulged From indulgence many faults, after beating many qualities. Therefore, the son and the disciple should be punished and not indulged